Opis ogólny
Stal AISI 409 (EN 1.4512, X2CrTi12) to ferrytyczna stal nierdzewna o obniżonej zawartości chromu (ok. 11–12% Cr), stabilizowana tytanem (Ti). Zaprojektowana została z myślą o zastosowaniach w podwyższonych temperaturach, szczególnie w branży motoryzacyjnej. Charakteryzuje się dobrą odpornością na utlenianie, wysoką stabilnością cieplną oraz korzystnym stosunkiem jakości do ceny.
Dzięki obecności tytanu, stal 409 jest odporna na sensytyzację (wytrącanie węglików chromu), co poprawia jej trwałość i zachowanie w cyklach termicznych. Jest magnetyczna, dobrze obrabialna oraz przewidywalna w procesach produkcyjnych.
Nazwa i oznaczenia gatunku
- AISI 409
- EN 1.4512
- X2CrTi12 (oznaczenie EN / DIN)
- UNS s40900
- 409 Stainless Steel
- Ferritic stainless steel grade 409
- Stal nierdzewna chromowa stabilizowana tytanem
Skład chemiczny (wg EN 10088 / typowy)
| Pierwiastek | Zawartość [%] |
|---|---|
| C (Węgiel) | ≤ 0,03 |
| Cr (Chrom) | 10,5 – 12,5 |
| Ti (Tytan) | ≥ 6 × C (typowo 0,15 – 0,75) |
| Mn (Mangan) | ≤ 1,0 |
| Si (Krzem) | ≤ 1,0 |
| P (Fosfor) | ≤ 0,040 |
| S (Siarka) | ≤ 0,015 |
| Ni (Nikiel) | ≤ 0,5 |
| N (Azot) | ≤ 0,03 |
| Fe (Żelazo) | równowaga |
Właściwości mechaniczne (wyżarzona stal AISI 409 / 1.4512)
| Właściwość | Wartość typowa |
|---|---|
| Granica plastyczności Rp0,2 | 230–260 MPa |
| Wytrzymałość na rozciąganie Rm | 380–480 MPa |
| Wydłużenie A5 | 20–25% |
| Twardość HB | ok. 170 HB |
| Moduł sprężystości E | 200–210 GPa |
| Gęstość | 7,70 g/cm³ |
Właściwości fizyczne stali nierdzewnej 1.4512
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Przewodność cieplna | ~25 W/m·K |
| Współczynnik rozszerzalności liniowej (20–100°C) | ok. 10,5 × 10⁻⁶ /K |
| Odporność elektryczna | ~0,60 Ω·mm²/m |
| Temperatura topnienia | 1450–1510°C |
| Magnetyczność | stal ferrytowa – magnetyczna |
Odporność na korozję
Stal 1.4512 / AISI 409 / X2CrTi12 wykazuje:
Dobrą odporność:
- na wysokie temperatury,
- na utlenianie do ok. 675°C,
- na gazy spalinowe i produkty spalania,
- na korozję atmosferyczną w środowisku niskoagresywnym,
- na korozję międzykrystaliczną dzięki stabilizacji Ti.
Ograniczoną odporność:
- na środowiska silnie chlorowe,
- na wodę morską,
- na środowiska kwasowe o wysokim stężeniu.
Stal 409 jest często wybierana tam, gdzie liczy się odporność na utlenianie i żywotność termiczna, a wymagania korozyjne nie są ekstremalnie wysokie.
Właściwości technologiczne i obróbka X2CrTi12
Obróbka plastyczna
- dobra formowalność na zimno,
- podatność na tłoczenie, gięcie i walcowanie,
- możliwość obróbki na gorąco przy zachowaniu kontroli temperatury.
Spawalność
- spawalność dobra, lepsza niż w większości ferrytów,
- stabilizacja Ti redukuje ryzyko pęknięć i sensytyzacji,
- zalecane procesy: TIG, MIG, MAG,
- możliwość minimalnych zmian w mikrostrukturze po spawaniu.
Obróbka skrawaniem
- łatwa w skrawaniu,
- niższe zużycie narzędzi niż w stalach austenitycznych.
Wykończenia powierzchni
- dostępne wykończenia: 2B, BA, walcowane, matowe, szlifowane,
- stal 409 nie nadaje się do polerowania na pełne „lustro” tak dobrze jak gatunek 430.
Zastosowania stali AISI 409 / 1.4512
Najbardziej typowe:
W przemyśle motoryzacyjnym (kluczowe zastosowanie)
- układy wydechowe: rury, tłumiki, kolektory,
- osłony termiczne,
- katalizatory i elementy mocujące do systemów emisji spalin,
- komponenty narażone na działanie wysokiej temperatury.
Przemysł energetyczny
- elementy pieców,
- przewody kominowe,
- komponenty instalacji grzewczych.
AGD i urządzenia przemysłowe
- części nagrzewnic,
- żaroodporne osłony,
- elementy konstrukcyjne narażone na zmienne temperatury.
Budownictwo
- przewody dymowe i spalinowe,
- konstrukcje o niskich wymaganiach korozyjnych.
Zalety stali X2CrTi12 / AISI 409
- bardzo korzystna cena w stosunku do funkcjonalności,
- wysoka odporność na utlenianie w wysokiej temperaturze,
- stabilizacja tytanem – zwiększona trwałość,
- dobra spawalność,
- dobra obróbka plastyczna,
- stabilność termiczna i odporność na zmęczenie cieplne,
- magnetyczność umożliwiająca zastosowania sensorowe,
- materiał ekologiczny i w pełni recyklingowalny.
Dostępne formy produktu
Stal AISI 409 / 1.4512 / X2CrTi12 dostępna jest w postaci:
- blach zimnowalcowanych i gorącowalcowanych,
- taśm i kręgów,
- rur ze szwem (najbardziej typowe),
- prętów i profili,
- komponentów tłoczonych i gotowych elementów motoryzacyjnych.
Podsumowanie
Stal nierdzewna AISI 409 / EN 1.4512 / X2CrTi12 to ekonomiczny, ferrytowy gatunek o znakomitej odporności na utlenianie i stabilności w wysokich temperaturach. Dzięki stabilizacji tytanem stal doskonale sprawdza się w układach wydechowych, urządzeniach grzewczych oraz konstrukcjach narażonych na zmiany temperaturowe. To jeden z najbardziej powszechnych gatunków w motoryzacji – wybierany tam, gdzie równowaga między ceną a właściwościami ma kluczowe znaczenie.