Charakterystyka materiału
AISI 201 (Ni 4–5%) / EN 1.4372 to austenityczna stal nierdzewna z grupy Cr-Mn-Ni-N, stanowiąca pośredni wariant pomiędzy tanimi stalami 201 (Ni 1%) a klasyczną stalą 304. Podwyższona zawartość niklu w zakresie 4–5% znacząco poprawia stabilność struktury austenitycznej, odporność na korozję oraz właściwości technologiczne w porównaniu do najtańszych odmian 201.
Gatunek ten jest szeroko stosowany w przemyśle lekkim, architekturze oraz produkcji wyrobów dekoracyjnych i użytkowych, gdzie wymagana jest lepsza odporność korozyjna niż w 201 J1–J4, ale przy niższym koszcie niż AISI 304.
Oznaczenia i nazewnictwo (SEO)
- AISI 201 (Ni 4–5%)
- EN 1.4372
- X12CrMnNiN17-7-5
- 1H17N4G9
- 201 stainless steel high nickel
- stal nierdzewna 1.4372
Skład chemiczny (wg EN 10088 – typowy)
| Pierwiastek | Zawartość [%] |
|---|---|
| Chrom (Cr) | 16,0 – 18,0 |
| Nikiel (Ni) | 4,0 – 5,5 |
| Mangan (Mn) | 5,0 – 7,5 |
| Azot (N) | do 0,25 |
| Węgiel (C) | ≤ 0,12 |
| Krzem (Si) | ≤ 1,0 |
| Fosfor (P) | ≤ 0,045 |
| Siarka (S) | ≤ 0,015 |
| Żelazo (Fe) | reszta |
Właściwości mechaniczne
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Wytrzymałość na rozciąganie Rm | 600–800 MPa |
| Granica plastyczności Rp0,2 | ~300 MPa |
| Wydłużenie | 35–40% |
| Twardość | ~190–210 HB |
W porównaniu do 201 (Ni 1%) stal 1.4372:
- jest mniej krucha,
- ma lepszą stabilność struktury,
- wykazuje wyższą odporność na zmęczenie materiału.
Właściwości fizyczne
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Gęstość | 7,85 g/cm³ |
| Moduł sprężystości | 190 GPa |
| Przewodność cieplna | ~15 W/m·K |
| Rozszerzalność cieplna | 16 × 10⁻⁶ /K |
| Magnetyczność | niemagnetyczna w stanie wyżarzonym |
Odporność na korozję
AISI 201 (Ni 4–5%) oferuje:
- dobrą odporność na korozję atmosferyczną,
- wyraźnie lepszą odporność niż 201 J1–J4,
- stabilną pracę w środowisku suchym i umiarkowanie wilgotnym.
Nie jest jednak stalą kwasoodporną – brak molibdenu powoduje:
- niską odporność na chlorki,
- brak odporności na kwasy nieorganiczne,
- niezalecane stosowanie w środowisku morskim i chemicznym.
➡ W hierarchii odporności:
201 (Ni 1%) < 201 (Ni 4–5%) < 304 < 316L
Obróbka i właściwości technologiczne
Obróbka plastyczna
- bardzo dobra podatność na gięcie i tłoczenie,
- łatwe formowanie profili i elementów cienkościennych.
Spawalność
- dobra,
- zalecane spoiwa 308 lub 201,
- brak potrzeby obróbki cieplnej po spawaniu.
Obróbka skrawaniem
- umiarkowana,
- wyraźnie lepsza niż w 201 J1–J4.
Dostępne formy wyrobów
- blacha (2B, BA, szczotkowana, polerowana),
- arkusz,
- cewki ze stali nierdzewnej,
- rura,
- profile dekoracyjne.
Najczęściej spotykane wykończenia:
- 2B – techniczne,
- BA – lustrzane,
- szczotkowane,
- polerowane,
- powłoki dekoracyjne PVD.
Zastosowania stali 1.4372
Architektura i design
- balustrady wewnętrzne,
- panele ścienne,
- elementy wykończenia.
Przemysł AGD
- obudowy,
- fronty urządzeń,
- elementy dekoracyjne.
Produkcja przemysłowa
- obudowy maszyn,
- osłony,
- elementy konstrukcyjne lekkie.
Zalety gatunku AISI 201 (Ni 4–5%)
- korzystny stosunek ceny do jakości,
- wyższa odporność korozyjna niż 201 J1–J4,
- dobra estetyka powierzchni,
- stabilna struktura austenityczna,
- łatwa obróbka,
- szeroka dostępność blach i cewek.
Ograniczenia
- brak odporności kwasowej,
- nieodporny na środowiska morskie,
- gorsza trwałość niż AISI 304 w trudnych warunkach,
- podatność na przebarwienia w wilgoci.
Porównanie z innymi stalami
| Gatunek | Odporność | Koszt | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| 201 Ni 1% | niska | bardzo niski | dekoracje |
| 201 Ni 4–5% | średnia | niski | architektura |
| 304 | dobra | średni | przemysł |
| 316L | bardzo wysoka | wysoki | chemia |
Podsumowanie
AISI 201 (Ni 4–5%) / EN 1.4372 / X12CrMnNiN17-7-5 / 1H17N4G9 to ekonomiczna stal nierdzewna klasy średniej, oferująca wyraźnie lepsze parametry niż najtańsze odmiany 201, przy zachowaniu atrakcyjnej ceny. Doskonale sprawdza się w architekturze, designie, AGD i lekkim przemyśle, wszędzie tam, gdzie wymagana jest estetyka, trwałość i umiarkowana odporność korozyjna, ale nie ekstremalne warunki chemiczne.
Stal AISI 201 (Ni 4–5%) dostępna jest w szerokim zakresie grubości, co umożliwia jej zastosowanie zarówno w cienkościennych elementach dekoracyjnych, jak i w komponentach konstrukcyjnych. W stanie wyżarzonym posiada w pełni austenityczne właściwości strukturalne, jednak w wyniku intensywnego zgniotu na zimno może lokalnie wykazywać cechy martenzytyczne, co prowadzi do wzrostu wytrzymałości mechanicznej.
Podczas obróbki na zimno materiał ulega umocnieniu odkształceniowemu, dlatego wraz ze wzrostem stopnia zgniotu rośnie jego twardość i odporność na działanie obciążeń dynamicznych. Wysoka temperatura pracy nie jest zalecana dla tego gatunku, ponieważ może prowadzić do obniżenia stabilności struktury i pogorszenia odporności korozyjnej.